దుబ్బాకలో అరుదైన భైరవ మంత్రపీఠం గుర్తింపు

దుబ్బాకలో అరుదైన భైరవ మంత్రపీఠం వెలుగులోకి రావడం తెలంగాణ చారిత్రక పరిశోధనల్లో తాజా కీలక పరిణామంగా నిలిచింది. ఇప్పటివరకు తెలిసిన వాటిలో ఇది దేశంలో మూడో భైరవ మంత్రపీఠంగా గుర్తించబడింది.

పాశుపత శైవం కాలక్రమంలో కాపాలిక, కాలాముఖ అనే రెండు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించబడిందని చారిత్రక వివరాలు చెబుతున్నాయి. రహస్య పూజావిధానాలతో కాపాలిక సంప్రదాయం విస్తరించగా, కాలాముఖులు సాత్విక ఆరాధన విధానాలతో ఆలయాలు, మఠాలు నిర్మించారు. ఆరో శతాబ్దం నాటికే తెలుగు ప్రాంతాల్లో కాలాముఖ ప్రస్థానం ప్రారంభమై, తొమ్మిదో శతాబ్దం నుంచి పదమూడో శతాబ్దం వరకు ఆధిపత్యంగా కొనసాగింది. ఈ సంప్రదాయంలో పర్వతావళి, భుజంగావళి వంటి ఉపశాఖలు ఏర్పడ్డాయి.

తంత్ర చూడామణి గ్రంథం ప్రకారం, భైరవుని శక్తిరూపిణి పత్నులతో కలిసి ఆరాధించిన 51 పీఠాలు, 42 పవిత్ర ఆలయాల విశేషాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. కాలాముఖుల్ని సూచించే శాసనాలు తెలంగాణలో విస్తృతంగా లభించాయని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. కాలక్రమంలో ఖిన్నమైన ఈ సంప్రదాయానికి చెందిన మరో ఆలయం తాజాగా గుర్తించబడింది.

సిద్దిపేట జిల్లా దుబ్బాకకు చెందిన సిరిపురం నరేందర్, విఠలేశ్వరాలయంగా పిలువబడుతున్న శైవాలయంలో శివలింగ పీఠంపై కాళికాదేవి సమేతంగా ఆసీనుడైన యోగభైరవ శిల్పాన్ని గుర్తించారు. ఈ శిల్పంలో భైరవుడు వెనుక చేతుల్లో పరశువు, శ్వాన పతాకం ధరించి, ముందు చేతుల్లో అక్షమాల మరియు ప్రసారిత హస్తంతో దర్శనమిస్తుండగా, దేవి ఖట్వాంగం మరియు ప్రసారిత హస్తంతో ఉన్నట్లు వివరించారు.

ప్రతిమ లక్షణాల ఆధారంగా ఇది యోగభైరవుడు–కాళిక దేవి శిల్పమని ప్రతిమాలక్షణ నిపుణులు పి. మహేశ్, శ్రీరామోజు హరగోపాల్‌లు నిర్ధారించారు. జయదుర్గతో క్రోధభైరవుడు, మహిషమర్దినితో వక్త్రనాథుడు, యశోరేశ్వరితో చండభైరవుడు వంటి జంటల సరసన, కామరూప ఆరాధనలో తొలి జంటగా కాళీ–యోగేశ భైరవుడు ఉన్నట్లు వారు వివరించారు.

ప్రతిమను ఇప్పటివరకు పొరపాటున వైష్ణవ మూర్తిగా పూజించడం జరిగిందని, ప్రతిమాలక్షణాలు తెలియక జరిగిన తప్పిదమని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. గతంలో ఏదులాబాద్‌లో లభించిన తొమ్మిది తలల చండభైరవుడు, ఇంద్రేశంలో స్వచ్ఛంద భైరవుల స్థానాలు ముఖ్యమైన భైరవ మంత్రపీఠాలుగా గుర్తించబడ్డాయి. ఇప్పుడు దుబ్బాకలో మూడో భైరవ మంత్రపీఠం గుర్తించబడడంతో, నాలుగో పీఠం అన్వేషణ అవసరమని పరిశోధకులు సూచిస్తున్నారు.ఈ కనుగొనడం తెలంగాణ శైవ చరిత్రలో మరో ముఖ్యమైన అధ్యాయంగా నిలవనుంది.