నేపాల్ భూభాగాలను భారత్ ఆక్రమించిందన్న బాలెన్ షా
పాత వివాదాన్ని కొత్తగా ప్రారంభించిన నేపాల్ ప్రధాని, ఖండించిన న్యూఢిల్లీ
నేపాల్ భూభాగాలను భారత్ ఆక్రమించిందని నేపాల్ ప్రధాని బాలెన్ షా వివాదాస్పద వ్యాఖ్యలు చేయడంతో మరోసారి ఇరుదేశాల మధ్య ఉద్రిక్తత చెలరేగింది. మార్చిలో పదవీ బాధ్యతలు చేపట్టిన షా, పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత పార్లమెంటులో తన తొలి ప్రసంగంలో, ఈ భూభాగ సమస్య ఏకపక్షమైనది కాదని అన్నారు.
భారత్ తమ భూభాగాన్ని ఆక్రమించిందని చాలాకాలంగా నేపాల్ వాదిస్తోంది. భారత్ ఆధీనంలో ఉన్న భాగంపై నేపాల్ కు కూడా హక్కులు ఉన్నాయని చెప్పారు. "ప్రధానమంత్రి అయిన తర్వాత, భారత్, నేపాల్ భూభాగాన్ని ఆక్రమించడమే కాకుండా, నేపాల్ కూడా భారత్ భూభాగాన్ని పలుచోట్ల ఆక్రమించిందని నాకు తెలిసింది" అని ప్రధానమంత్రి పార్లమెంటులోని చట్టసభ సభ్యులతో అన్నారు.
ఈ వివాదంపై చర్చల్లో చైనా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్లను కూడా భాగస్వాములను చేయాలని ఆయన సూచించారు. ఈ ప్రతిపాదన, ఇరు దేశాలు అనుసరిస్తున్న దీర్ఘకాలిక ద్వైపాక్షిక విధానానికి భిన్నంగా ఉంది.
భారత్-నేపాల్-చైనా త్రిసంధికి సమీపంలో ఉన్న వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన హిమాలయ ప్రాంతమైన కాలాపాని-లింపియాధుర-లిపులేఖ్ ప్రాంతంపై జరిగిన చర్చ సందర్భంగా షా ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు. ఈ భూభాగం ఉత్తరాఖండ్లో భాగమని భారత్ వాదిస్తుండగా, ఇది తమ సుదూర పశ్చిమ ప్రాంతానికి చెందినదని నేపాల్ పేర్కొంటోంది.
వివాదాస్పద ప్రాంతం
ఆంగ్లో-నేపాల్ యుద్ధం తర్వాత నేపాల్, బ్రిటిష్ ఇండియాల మధ్య 1816లో కుదిరిన సుగౌలీ ఒప్పందంలో ఈ వివాదం మొదలైంది. ఈ ఒప్పందం కాళి (మహాకాళి) నదిని నేపాల్ పశ్చిమ సరిహద్దుగా పేర్కొంది. అయితే, నది అసలు మూలంపై వచ్చిన విభేదాలు చివరికి కాలాపాని, లిపులేఖ్, లింపియాధురలపై వాదనలకు దారితీశాయి.
దాదాపు 1,850 కిలోమీటర్ల (కి.మీ.) భారత్-నేపాల్ సరిహద్దులో సుమారు 97 శాతం పరస్పర అంగీకారంతో ఉంది. మిగిలిన వివాదాలు ప్రధానంగా రెండు ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. వాయువ్యంలోని కాలాపాని-లిపులేఖ్-లింపియాధుర, దక్షిణాన బీహార్ సరిహద్దు వెంబడి ఉన్న సుస్తా వివాదాలకు కేంద్రంగా ఉన్నాయి.
కాలాపాని-లిపులేఖ్ ప్రాంతం కేవలం ప్రాదేశిక వివాదానికి మించిన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. హిమాలయ సరిహద్దు వెంబడి ఉన్న వ్యూహాత్మక భద్రతాపరమైన ఆందోళనలను ఉటంకిస్తూ, 1962 భారత్-చైనా యుద్ధం నుంచి భారత్ ఈ ప్రాంతంలో పరిపాలనా - సైనిక ఉనికిని కొనసాగిస్తోంది.
అయితే, చారిత్రక పటాలు, ఒప్పంద నిబంధనలు ఈ భూభాగాన్ని తమ సరిహద్దుల్లోనే ఉన్నాయని నేపాల్ వాదిస్తోంది. కైలాష్ మానసరోవర్ యాత్ర మార్గమైన లిపులేఖ్ కనుమ, కైలాష్ మానసరోవర్ యాత్రకు ఒక ముఖ్యమైన మార్గంగా కూడా ఉపయోగపడుతుంది. టిబెట్తో వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేస్తుంది. అందువల్ల ఇది భౌగోళికంగా సున్నితమైన కారిడార్గా మారింది.
ధార్చులాను లిపులేఖ్ కనుమతో కలిపే 80 కిలోమీటర్ల రహదారిని భారత్ 2020లో ప్రారంభించినప్పుడు ఉద్రిక్తతలు తీవ్రంగా పెరిగాయి. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, నేపాల్ తన రాజ్యాంగాన్ని సవరించి, కాలాపాని, లిపులేఖ్, లింపియాధురలను తన భూభాగంలో చేర్చుకుంటూ ఒక కొత్త రాజకీయ పటాన్ని ఆమోదించింది. నేపాల్ తన ప్రాదేశిక వాదనలను విస్తరించుకోవడానికి చేస్తున్న ఏకపక్ష ప్రయత్నంగా పేర్కొంటూ, భారత్ ఈ చర్యను తిరస్కరించింది.
ఇటీవల, లిపులేఖ్ మార్గాన్ని తిరిగి తెరవడానికి భారత్, చైనాలు అంగీకరించిన తర్వాత, ఆ కనుమ నేపాల్ భూభాగంలో ఉందని వాదిస్తూ, కైలాష్ మానసరోవర్ యాత్రను పునఃప్రారంభించడాన్ని ఖాఠ్మండు వ్యతిరేకించింది.
దౌత్య చర్చలు
ఎప్పటికప్పుడు ఉద్రిక్తతలు తలెత్తుతున్నప్పటికీ, ఈ వివాదాన్ని చర్చల ద్వారా శాంతియుతంగా పరిష్కరించుకోవాలని ఇరు దేశాలు స్థిరంగా చెబుతూ వస్తున్నాయి. చారిత్రక రికార్డులు, పటాలను పరిశీలించడానికి సర్వేయర్లు, చరిత్రకారులు, సరిహద్దు నిపుణులతో కూడిన ద్వైపాక్షిక యంత్రాంగాలను ఏర్పాటు చేశారు. షా ప్రకారం, భారత్, నేపాల్ ఇప్పుడు దౌత్యపరమైన నోట్లను మార్చుకున్నాయి. నిష్పక్షపాతమైన ఆధారాలు, నిపుణుల అంచనాల ఆధారంగా నిర్మాణాత్మక చర్చలు జరపడానికి అంగీకరించాయి.
షా వ్యాఖ్యలు నేపాల్లోనే చర్చకు దారితీశాయి. భారత భూభాగాన్ని నేపాల్ ఆక్రమించిందన్న వాదనను సీనియర్ సరిహద్దు నిపుణుడు బుద్ధి నారాయణ్ శ్రేష్ఠ తిరస్కరించారు. భారతీయ జనతా పార్టీ అధ్యక్షుడు నితిన్ నబిన్ ఆహ్వానం మేరకు అధికార రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర పార్టీ ఛైర్మన్ రబీ లమిచానే నేతృత్వంలోని ప్రతినిధి బృందం భారతదేశ పర్యటనకు రానున్న ఒక రోజు ముందు షా ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు.
ఈ వివాదాలు ఉన్నప్పటికీ, భారత్ - నేపాల్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత స్వేచ్ఛాయుతమైన అంతర్జాతీయ సరిహద్దులలో ఒకదానిని పంచుకుంటున్నాయి. ఇరు దేశాల పౌరులు వీసాలు లేకుండా సరిహద్దుకు ఇరువైపులా ప్రయాణించవచ్చు, పని చేయవచ్చు మరియు నివసించవచ్చు. ఇది ద్వైపాక్షిక సంబంధాలకు పునాదిగా నిలుస్తున్న బలమైన ఆర్థిక, సాంస్కృతిక కుటుంబ బంధాలను సృష్టిస్తోంది.
Next Story