‘బ్రిక్స్’ సమావేశాలకు తారిక్ రెహమాన్ హజరవుతారా?

ఈ సమావేశానికి భారత్ మన పొరుగు దేశం బంగ్లాదేశ్ కు ఆహ్వానం పంపింది. అయితే ఈ సమావేశానికి హజరుకాకూడదని బంగ్లాదేశ్ నిర్ణయించుకుంది. అయితే తన నిర్ణయానికి ఆయన కట్టుబడి ఉంటారా, లేక చివరి నిమిషంలో వెనక్కి తగ్గుతారా అనే దానిపై అందరి దృష్టి ఉంది.

ఆయన ఎంపికకు ఈ సదస్సుకు మించిన ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఇది ఇండో-బంగ్లా సంబంధాలు ఎంత దారుణంగా క్షీణించాయో తెలిపే సూచిక ఇది. ఈ రెండు పొరుగు దేశాల మధ్య సంబంధాలు ఇంతగా ఉద్రిక్తంగా మారడం చాలా అరుదు.

ఆగష్టు 2024లో బంగ్లాదేశ్ ప్రధాన మంత్రిగా షేక్ హసీనాను తొలగించి, ఆమె భారత్ కు పారిపోయినప్పటి నుంచి, సంబంధాలు పదేపదే కొత్త కనిష్ట స్థాయిలకు పడిపోయాయి.

1971లో బంగ్లా ఏర్పడినప్పటి నుంచి ఎన్నడూ లేనంతగా ఢాకా... పాకిస్తాన్-టర్కీ కూటమికి దగ్గరైంది. ఇప్పుడు ఢాకా అధికారికంగా మక్కా ఒప్పందంలో చేరే అవకాశం ఉంది. ఇది పాకిస్తాన్, సౌదీ అరేబియా టర్కీలతో కూడిన కూటమి, ఇందులో పరస్పర రక్షణ నిబంధన కూడా ఉంది, ఇది వాస్తవానికి ఒక సైనిక ఒప్పందం.

ఒకవేళ బంగ్లాదేశ్ దీనిపై సంతకం చేస్తే, భారత్ దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక లక్ష్యం నిర్వీర్యం కావచ్చు. అదే దాని తూర్పు, పశ్చిమ సరిహద్దుల్లో శత్రుత్వాన్ని నివారించడం. ఆ లక్ష్యం 1971 నాటిది. అప్పుడు పశ్చిమ పాకిస్తాన్ నుంచి తూర్పు పాకిస్తాన్ విడిపోవడంతో దేశ తూర్పు ప్రాంతానికి ఉన్న ఉనికికి సంబంధించిన ముప్పు తొలగిపోయింది.

భారత్, ఢాకాను దగ్గరగా, ఇస్లామాబాద్‌ను దూరంగా ఉంచుకోవడానికి కూడా కృషి చేసింది. ఇప్పుడు ఆ వ్యూహం విచ్ఛిన్నమవుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది. కొత్త బంగ్లాదేశ్-పాకిస్తాన్ కూటమి రూపుదిద్దుకుంటోంది.

1971 విభజనను వ్యతిరేకించిన దేశంలోని కొన్ని వర్గాలతో ఇస్లామాబాద్‌కు సహజమైన సాన్నిహిత్యం ఉన్నందున, ఈ కూటమి బంగ్లాదేశ్‌లో వ్యూహాత్మక పట్టును తిరిగి పొందేందుకు వీలు కల్పించగలదు. దీనికి చైనాను కూడా జతచేస్తే, భారత్ తన సరిహద్దుల్లో పాకిస్తాన్-బంగ్లాదేశ్-చైనా కూటమి ఏర్పడే అవకాశాన్ని ఎదుర్కోవలసి వస్తుంది.

ఈ విభేదానికి ప్రధాన కారణం షేక్ హసీనా న్యూఢిల్లీలో కొనసాగడమే. 2024 జూలైలో విద్యార్థి నిరసనకారులపై జరిగిన అణచివేతకు సంబంధించిన యుద్ధ నేరాల ఆరోపణలను ఎదుర్కోవడానికి ఆమెను అప్పగించాలని బంగ్లాదేశ్ కోరుతోంది. ఈ కేసులోనే ఆమె దోషిగా నిర్ధారించబడి, మరణశిక్ష విధించబడింది. భారత్ ఈ అప్పగింత అభ్యర్థనను ఆమోదించలేదు లేదా తిరస్కరించలేదు, కేవలం దానిని "పరిశీలిస్తున్నామని" మాత్రమే పేర్కొంది.

హసీనాను అప్పగించడం ఒక సన్నిహిత మిత్రదేశాన్ని వదిలేసినట్లు కనిపిస్తుంది. అదే సమయంలో ఆమెను రక్షించడం బంగ్లాదేశ్‌లో హసీనా వ్యతిరేక సెంటిమెంట్‌ను మరింత పెంచింది. రెహమాన్ బీఎన్‌పీకి పార్లమెంటులో సునాయాసమైన మెజారిటీ ఉంది. కానీ భారత్ సదస్సు ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించడం ద్వారా ఆయన స్వదేశంలోని ప్రజాభిప్రాయాన్ని విస్మరించలేరు.

అలా చేయడం హసీనా ప్రవాసానికి పరోక్ష ఆమోదంగా భావించబడుతుంది. ఫారిన్ కరస్పాండెంట్స్ క్లబ్ ఆఫ్ సౌత్ ఏషియా ద్వారా విలేకరుల సమావేశం నిర్వహించడానికి న్యూఢిల్లీ హసీనాకు అనుమతి ఇవ్వడంతో ఉద్రిక్తతలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి, ఇది బీఎన్‌పీ ప్రభుత్వానికి ఆగ్రహం తెప్పించింది.

సంవత్సరాంతానికి తాను ఢాకాకు తిరిగి వస్తానని ఆమె చేసిన ప్రకటన కూడా పరిస్థితులను చల్లార్చలేదు, అయినప్పటికీ భారత్ ఆ తర్వాత ఢిల్లీలో ఒక అవామీ లీగ్ సెమినార్‌ను అడ్డుకుంది.

ప్రజాభిప్రాయం ఈ ఒత్తిడిని ప్రతిబింబిస్తోంది. ఇటీవల ప్యూ రీసెర్చ్ సెంటర్ సర్వే ప్రకారం, బంగ్లాదేశ్‌లో భారత్ పట్ల అనుకూలత రేటింగ్ 15 పాయింట్లు పడిపోయింది. 2024లో 57 ఉండగా.. ప్రస్తుతం అది 42 కి తగ్గింది.

భారత్, హసీనాకు ఇంకెంతకాలం ఆశ్రయం కల్పిస్తుంది, తన భద్రతకు ప్రమాదం ఉన్నప్పటికీ ఢాకాకు తిరిగి రావడానికి ఆమెపై ఒత్తిడి ఉందా అనే ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.

దీనిపై ఎలాంటి నిర్ధారణ లేదు, అయినప్పటికీ సున్నితమైన విషయాలపై తెరవెనుక దౌత్యం అసాధారణమేమీ కాదు. అధికారికంగా, స్థిరత్వం, ప్రజాస్వామ్యం, లౌకికవాదాన్ని పునరుద్ధరించడానికి తాను తిరిగి రావాలని యోచిస్తున్నట్లు హసీనా చెబుతున్నారు. కానీ డిసెంబర్ రావడానికి ఇంకా మూడు నెలల సమయం ఉంది. రాజకీయాలు ఎప్పుడూ వేచి ఉండవు. ఈ సంబంధం పూర్తిగా విచ్ఛిన్నం కాకుండా నిరోధించగల ఒక అంశం ఉంది.

భారత్, బంగ్లాదేశ్ మధ్య దాదాపు నాలుగు వేల కిలోమీటర్ల పొడవు గల సుదీర్ఘ సరిహద్దు ఉంది. వీటితో పాటు 54 నదులు, విస్తృతమైన వాణిజ్య సంబంధాలు కూడా ఉన్నాయి.

వీటిని ఏ పక్షమూ అంత సులభంగా వదులుకోలేదు. బ్రిక్స్ సదస్సుకు రెహమాన్ హాజరు కావడంపైనే రెండు దేశాల ప్రయాణం ఆధారపడి ఉంటుందని చెప్పడంలో సందేహం లేదు. అందుకే బ్రిక్స్ సమావేశానికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంది.