తెలంగాణ ఆర్థిక స్థిరత్వానికి సవాల్ భట్టి బడ్జెట్

1. స్థూల బడ్జెట్ వ్యయం (Gross Budget Outlay)

2026–27 సంవత్సరానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం ₹3.24 లక్షల కోట్ల బడ్జెట్‌ను ప్రతిపాదించింది. ఇది 2025–26లో ₹3.04 లక్షల కోట్లు, 2024–25లో ₹2.74 లక్షల కోట్లు ఉండగా వరుసగా సుమారు 6.6%, 10.9% వృద్ధిని సూచిస్తుంది. గత మూడు సంవత్సరాల సగటు వార్షిక వృద్ధి సుమారు 8.7%గా ఉంటుంది. అయితే, BRS/TRS పాలనలో (2014–2024) బడ్జెట్ ₹1.00 లక్ష కోట్ల నుంచి ₹2.77 లక్షల కోట్లకు పెరిగి, సుమారు 11–12% కాంపౌండ్ వార్షిక వృద్ధి రేటును నమోదు చేసింది. అప్పటి వృద్ధి ప్రధానంగా కాళేశ్వరం (₹1 లక్ష కోట్లకు పైగా వ్యయం అంచనా), మిషన్ భగీరథ వంటి ప్రాజెక్టుల ద్వారా సాధించబడింది. ప్రస్తుతం సంక్షేమ వ్యయాల పెరుగుదలతో బడ్జెట్ విస్తరణ జరుగుతోంది.

2. రెవెన్యూ వసూళ్లు (Revenue Receipts)

రెవెన్యూ వసూళ్లు ₹2.41 లక్షల కోట్లుగా అంచనా వేయబడ్డాయి. ఇవి 2025–26లో ₹2.30 లక్షల కోట్లు (≈4.8% వృద్ధి), 2024–25లో ₹2.24 లక్షల కోట్లు (≈2.6% వృద్ధి) ఉన్న నేపథ్యంలో, గత మూడు సంవత్సరాల్లో సగటు వృద్ధి 5–6% మధ్యలో ఉంది. రాష్ట్ర స్వంత పన్ను ఆదాయాలు ₹1.90 లక్షల కోట్లకు చేరుకునే అవకాశం ఉంది, అందులో SGST సుమారు ₹60,000 కోట్లు, ఎక్సైజ్ ₹30,000 కోట్ల వరకు ఉంటుంది. BRS కాలంలో (2016–2022 మధ్య) రెవెన్యూ వృద్ధి తరచుగా 10–12% ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ వృద్ధి మందగించడం, ఖర్చులు 10% పైగా పెరుగుతున్న సందర్భంలో, రెవెన్యూ-వ్యయం అంతరం పెరుగుతుందని సూచిస్తుంది.

3. మూలధన వసూళ్లు - అప్పులు (Capital Receipts and Borrowings)

మూలధన వసూళ్లు ₹80,000–85,000 కోట్ల మధ్య ఉండగా, 2025–26లో ఇది ₹70,000 కోట్లు, 2024–25లో ₹65,000 కోట్లు మాత్రమే. అంటే రెండు సంవత్సరాల్లో సుమారు 25% పెరుగుదల కనిపిస్తోంది. తెలంగాణ రాష్ట్ర అప్పులు 2014లో ₹60,000 కోట్ల నుండి 2024లో ₹3.5 లక్షల కోట్లకు పెరిగి, 2026–27లో ₹4 లక్షల కోట్లకు చేరుకునే అవకాశం ఉంది. అప్పులు GSDPలో 17% నుంచి 26% వరకు పెరిగినట్లు అంచనా. గతంలో ఈ అప్పులు మౌలిక వసతుల నిర్మాణానికి వినియోగించబడగా, ప్రస్తుతం రెవెన్యూ వ్యయాలకు కూడా వినియోగం జరుగుతోందని సంకేతాలు ఉన్నాయి.

4. రెవెన్యూ వ్యయం (Revenue Expenditure)

రెవెన్యూ వ్యయం ₹2.34 లక్షల కోట్లుగా ఉండి, మొత్తం వ్యయంలో 72% వాటాను కలిగి ఉంది. 2025–26లో ఇది ₹2.27 లక్షల కోట్లు (≈3% వృద్ధి), 2024–25లో ₹2.24 లక్షల కోట్లు. ఇందులో జీతాలు సుమారు ₹60,000 కోట్లు, పెన్షన్లు ₹25,000 కోట్లు, వడ్డీ చెల్లింపులు ₹30,000 కోట్లు, సబ్సిడీలు ₹50,000 కోట్లకు పైగా ఉంటాయి. BRS కాలంలో ఇది 65–70% మధ్య ఉండేది. ప్రస్తుతం committed expenditure మొత్తం రెవెన్యూ వ్యయంలో 60% పైగా ఉండటం ఆర్థిక సౌలభ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది.

5. మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure)

మూలధన వ్యయం ₹47,267 కోట్లకు పెరిగి, 2025–26లో ₹36,500 కోట్లతో పోలిస్తే సుమారు 29% వృద్ధిని చూపిస్తుంది. అయితే మొత్తం వ్యయంలో ఇది 14.6% మాత్రమే. ఆర్థిక వృద్ధి కోసం కనీసం 20% అవసరం. BRS పాలనలో 2018–19లో మూలధన వ్యయం ₹45,000 కోట్లకు చేరి మొత్తం వ్యయంలో సుమారు 18–20% వాటాను పొందింది. ప్రస్తుతం పెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ దీర్ఘకాలిక ఉత్పాదకత పెంపుకు ఇది తక్కువ.

6. రెవెన్యూ లోటు (Revenue Deficit)

ఈ బడ్జెట్‌లో రెవెన్యూ లోటు దాదాపు శూన్యం లేదా స్వల్పంగా (₹1,000–2,000 కోట్ల పరిధిలో) ఉండే అవకాశం ఉంది. 2025–26లో ₹2,700 కోట్ల మిగులు ఉండగా, ఇది తగ్గడం గమనార్హం. BRS కాలంలో 2015–2021 మధ్య ప్రతి సంవత్సరం సగటున ₹3,000–5,000 కోట్ల మిగులు ఉండేది. ఇప్పుడు లోటు రావడం అంటే రెవెన్యూ వ్యయం వృద్ధి (≈7–8%) రెవెన్యూ వృద్ధి (≈5–6%) కంటే ఎక్కువగా ఉందని సూచిస్తుంది.

7. ఆర్థిక లోటు (Fiscal Deficit)

ఆర్థిక లోటు ₹58,458 కోట్లుగా ఉండి, GSDPలో సుమారు 3.5% ఉంటుంది. 2025–26లో ఇది ₹49,255 కోట్లు (≈3.2%), 2024–25లో ₹49,000 కోట్లు. రెండు సంవత్సరాల్లో సుమారు ₹9,000 కోట్ల పెరుగుదల కనిపిస్తోంది. BRS కాలంలో ఇది సాధారణంగా 2.5–3% మధ్య ఉండేది. ఈ పెరుగుదల వల్ల రాష్ట్ర అప్పు-సేవ (debt servicing) భారం పెరుగుతుంది.

8. రంగాల వారీ కేటాయింపులు (Sectoral Allocations)

గ్రామీణ అభివృద్ధికి ₹33,688 కోట్లు (≈10.4%), విద్యకు ₹26,674 కోట్లు (≈8.2%), పట్టణాభివృద్ధికి ₹40,000 కోట్లకు పైగా కేటాయించారు. ఆరోగ్యానికి సుమారు ₹12,000–13,000 కోట్లు మాత్రమే కేటాయించబడినట్లు అంచనా. UNESCO ప్రమాణాల ప్రకారం విద్యపై కనీసం 15% ఖర్చు అవసరం. ప్రస్తుతం ఇది దాని సగం మాత్రమే. BRS కాలంలో సేద్యపు రంగానికి కొన్నేళ్లలో 20% పైగా కేటాయింపులు ఉండేవి.

9. సామాజిక రంగ కేటాయింపులు (Social Sector Allocations)

BCలకు ₹12,511 కోట్లు, SCలకు ₹11,784 కోట్లు, STలకు ₹7,937 కోట్లు, మైనారిటీలకు ₹3,769 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి. మొత్తం కలిపి సుమారు ₹36,000 కోట్లకు పైగా. ఇది మొత్తం బడ్జెట్‌లో సుమారు 11–12% మాత్రమే. గత సంవత్సరంతో పోలిస్తే 8–12% పెరిగినా, జనాభా వాటాతో పోలిస్తే ఇది తక్కువగానే ఉంది.

10. ఆరు హామీలు (Six Guarantees)

ఆరు హామీల అమలుకు సంవత్సరానికి ₹60,000–70,000 కోట్లు అవసరం. ఇది మొత్తం బడ్జెట్‌లో సుమారు 20% ఉంటుంది. కానీ ప్రస్తుత కేటాయింపులు సుమారు ₹30,000–35,000 కోట్ల వరకు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి. అంటే సుమారు 50% మాత్రమే అమలు సాధ్యమవుతుంది. ఇది ఆర్థిక సామర్థ్యం , రాజకీయ హామీల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని సూచిస్తుంది.

11. ఆర్థిక ప్రభావం (Economic Impact)

మూలధన వ్యయం 30% పెరగడం వల్ల multiplier 1.5–2.0 వరకు ఉండే అవకాశం ఉంది. అంటే ₹1 పెట్టుబడి ₹1.5–2 ఆదాయాన్ని సృష్టించవచ్చు. అయితే 72% వ్యయం వినియోగంపై ఉండటం వల్ల దీర్ఘకాలిక వృద్ధి కంటే తక్షణ డిమాండ్ పెరుగుదల మాత్రమే ఎక్కువగా ఉంటుంది.

12. సమాజంపై ప్రభావం (Impact on Society)

అన్ని సంక్షేమ పథకాలకు కలిపి సుమారు ₹1.4–1.5 లక్షల కోట్ల వరకు ఖర్చవుతాయి. ఇది మొత్తం బడ్జెట్‌లో 45% వరకు ఉంటుంది. రైతులకు ఉచిత విద్యుత్, రుణమాఫీ వంటి ప్రయోజనాలు లభిస్తాయి. అయితే మధ్యతరగతి ప్రజలకు విద్య, ఆరోగ్య రంగాల్లో మెరుగుదల తక్కువగా ఉండటం వల్ల ప్రత్యక్ష లాభాలు పరిమితంగా ఉంటాయి.

13.యుద్ధప్రభావం (External Risks)

క్రూడ్ ఆయిల్ ధరలు $70 నుంచి $100కు పెరిగితే రాష్ట్ర సబ్సిడీ భారం ₹5,000–10,000 కోట్ల వరకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. అలాగే ఎగుమతులు 5–10% తగ్గితే SGST వృద్ధి కూడా తగ్గుతుంది. ఈ అంశాలు బడ్జెట్‌పై ఒత్తిడిని పెంచుతాయి.

14. ఆర్థిక స్థిరత్వం (Fiscal Sustainability)

రాష్ట్ర అప్పులు ₹4 లక్షల కోట్లకు చేరి, GSDPలో 25–27% వాటాను కలిగి ఉంటాయి. వడ్డీ చెల్లింపులు సంవత్సరానికి ₹30,000 కోట్లకు చేరుకుంటున్నాయి. ఇది రెవెన్యూ వసూళ్లలో సుమారు 12–13% భాగాన్ని తీసుకుంటుంది. దీర్ఘకాలంలో ఇది ఆర్థిక స్థిరత్వానికి సవాలుగా మారుతుంది.

తెలంగాణ బడ్జెట్ 2026–27 ₹3.24 లక్షల కోట్ల పరిమాణంతో సంక్షేమం , అభివృద్ధి మధ్య సమతుల్యత సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. అయితే రెవెన్యూ వ్యయం 72%కి చేరడం, అప్పులు ₹4 లక్షల కోట్లకు పెరగడం, ఆర్థిక లోటు 3.5%కి చేరడం వంటి అంశాలు ఆర్థిక ఒత్తిడిని సూచిస్తున్నాయి. దీర్ఘకాలిక వృద్ధి కోసం మూలధన వ్యయాన్ని కనీసం 20%కు పెంచడం, రెవెన్యూ వృద్ధిని 10%కు తీసుకెళ్లడం, వ్యయ నియంత్రణ తీసుకోవటం భవిష్యత్తు బాగుకోసం అవసరమయిన చర్యలలో ముఖ్యమయినవి.