రావి నదీ నీటిపై భారత్ కు నియంత్రణ?

పంజాబ్-జమ్మూ కాశ్మీర్ సరిహద్దులో నిర్మిస్తున్న ‘షాపూర్ కండి’ ప్రాజెక్ట్ పూర్యయ్యే స్థితిలోకి వచ్చింది. ఇందులో మార్చి 31 నుంచి నీటిని నిల్వ చేయనున్నారని సమాచారం. ఇది పాక్ లోకి ప్రవహిస్తున్న నీటిని అడ్డుకోవడంతో పాటు దేశంలోని కథువా, సాంబా వంటి కరువు పీడిత జిల్లాలకు మళ్లించడానికి వీలు కలుగుతుందని జమ్మూ కాశ్మీర్ మంత్రి జావేద్ అహ్మద్ రాణా విలేకరులతో అన్నారు.

“పాకిస్తాన్‌కు అదనపు నీరు నిలిపివేయబడుతుంది. దానిని నిలిపివేయాలి. కథువా, సాంబా జిల్లాలు కరువు పీడిత ప్రాంతాలు, ఈ ప్రాజెక్ట్ మా ప్రాధాన్యత” అని రాణా అన్నారు. ప్రస్తుతం, దేశంలో తగినంత నీరు నిల్వ చేసుకునే సదుపాయాలు లేవని అందువల్ల మాధోపూర్ నుంచి నీరు పాక్ లోకి ప్రవహిస్తుందని అన్నారు. ఒకసారి ఈ ప్రాజెక్ట్ పూర్తయిన తర్వాత, ఆనకట్ట ఈ జలాలను నీటిపారుదల, విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం భారత్ మళ్లిస్తుంది.

షాపూర్ కండి ఆనకట్ట ప్రాజెక్టును 1979లో తొలిసారిగా ప్రతిపాదనలు వచ్చాయి. 1982లో మాజీ ప్రధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీ శంకుస్థాపన చేశారు. అయితే, పంజాబ్, జమ్మూ కాశ్మీర్ మధ్య వివాదాల కారణంగా నిర్మాణం వాయిదా పడుతూ వస్తోంది.

2008లో దీనిని జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించారు. ఈ ఆనకట్టను రూ.3,394.49 కోట్ల వ్యయంతో నిర్మిస్తున్నారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం పంజాబ్ 80 శాతం నిధులు అందిస్తోంది. మిగిలిన 20 శాతం కేంద్రం నిధులు సమకూరుస్తుంది.

55.5 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ ప్రాజెక్టులో 7.7 కి.మీ. జలమార్గం ఉంది. పంజాబ్‌లో దాదాపు 5,000 హెక్టార్లకు పైగా జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో 32,000 హెక్టార్లకు పైగా సాగునీరు అందించగలదని భావిస్తున్నారు.

సింధు వ్యవస్థ తూర్పు నదులలో ఒకటైన రావిపై భారత్ ప్రత్యేక హక్కులు ఉన్నాయి కాబట్టి, ఆనకట్ట సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించదని మాజీ నీటిపారుదల మంత్రి తాజ్ మొహిదీన్ అన్నారు.

పాకిస్తాన్ కేంద్రంగా పనిచేస్తున్న ఉగ్రవాదులు పహల్గామ్‌లో ఉన్న టూరిస్టులలో ప్రత్యేకంగా హిందువులను గుర్తించి, వారి భార్యల ముందే భర్తను కాల్చిచంపారు. ఇది జరిగిన ఒక రోజు తర్వాత, ఏప్రిల్ 23, 2025న భారతదేశం సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని నిలిపివేసింది.

ఈ నిర్ణయం ద్వైపాక్షిక జల సహకారంలో గణనీయమైన మార్పును గుర్తించింది, ఇది ఉగ్రవాదంపై ఇస్లామాబాద్ చర్యలతో స్పష్టంగా ముడిపడి ఉంది. ప్రపంచ బ్యాంకు మధ్యవర్తిత్వం వహించిన 1960 ఒప్పందం ప్రకారం, భారతదేశం రావి, బియాస్, సట్లెజ్ నదులపై హక్కులను కలిగి ఉంది.

పాకిస్తాన్ సింధు, జీలం, చీనాబ్‌లను నియంత్రిస్తుంది. పాకిస్తాన్ వ్యవసాయంలో దాదాపు 80-90 శాతం సింధు నదీ వ్యవస్థపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అయితే పాకిస్తాన్ సరైన నీటిపారుదల సౌకర్యాలు లేవు.

షాపూర్ కండి ఆనకట్ట పనిచేయడానికి సిద్ధంగా ఉండటంతో, భారత్ దాని తూర్పు నదీ జలాలను పూర్తిగా ఉపయోగించుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది .పాకిస్తాన్‌తో సంబంధాల ఒత్తిడి మధ్య దాని నీటి వ్యూహాన్ని నిర్ణయాత్మకంగా పునఃసమీక్షించడాన్ని సూచిస్తుంది.