డీలిమిటేషన్ జరిగితే దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు ఎలా నష్టం?

2023లో జరిగిన దానికి, ఇప్పుడు జరుగుతున్న దానికి స్పష్టమైన తేడా ఉంది. 2023లో, ప్రతిపక్షం అనూహ్యంగా ఈ విషయంపై పట్టుబట్టింది. ఎందుకంటే ఆ బిల్లును ఒక ప్రత్యేక సమావేశంలో, ఇండి కూటమి రూపుదిద్దుకుంటున్న సమయంలో ప్రవేశపెట్టారు.

ఇది 2024 ఎన్నికల ముందు ప్రభుత్వం చేస్తున్న విస్తృత ప్రచారంలో ఒక భాగం. ఆ సమయంలో, దేశ జనాభాలో సగం మందికి సంబంధించిన ఈ బిల్లును ఏ ప్రతిపక్ష పార్టీ కూడా వ్యతిరేకించలేకపోయింది. యూపీఏ హయాంలో రాజ్యసభలో ఆమోదం పొందింది కాబట్టి కాంగ్రెస్ పార్టీ కూడా ఇది తాము తీసుకొచ్చిన బిల్లుగా ప్రచారం చేసుకుంది. సోనియా గాంధీ కూడా ఇదే విషయాన్ని చెప్పారు.

కానీ అప్పుడు కీలక సమస్య ఏమిటంటే, ఆ చట్టంలో అమలుకు స్పష్టమైన కాలపరిమితి లేదు. 2026 తర్వాత నిర్వహించే మొదటి జనాభా లెక్కల తర్వాతే రిజర్వేషన్లు అమలు చేస్తామని, ఆ తర్వాతే డీలిమిటేషన్ జరుగుతుందని అందులో పేర్కొన్నారు.

జనాభా లెక్కలు ఆలస్యం కావడంతో, ఈ రిజర్వేషన్ బిల్లు అమలు 2029లో జరుగుతుందా లేదా 2034లో జరుగుతుందా, లేదా ఆ తర్వాత జరుగుతుందా అని ఎవరికీ తెలియలేదు. ఇప్పుడు, ప్రభుత్వం కాలపరిమితిని ముందుకు జరిపి దానిని మార్చాలనుకుంటోంది. ఇక్కడే ప్రతిపక్షం మళ్లీ ఇరుకున పడినట్లు భావిస్తోంది.

ప్రస్తుత చట్టం ప్రకారం, మహిళల రిజర్వేషన్‌ను 2034కు ముందు వాస్తవంగా అమలు చేయడం సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే అది జనాభా లెక్కలు, డీలిమిటేషన్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇప్పుడు జనాభా లెక్కల ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. డేటా 2029 నాటికి మాత్రమే సిద్ధం కావచ్చు కాబట్టి, డీలిమిటేషన్‌కు అదనపు సమయం పడుతుంది.

కాబట్టి, ప్రస్తుత చట్టం ప్రకారం 2029 ఎన్నికల నాటికి ఇది అమలు అయ్యే అవకాశం లేదు. తదుపరి జనాభా లెక్కల కోసం వేచి చూడకుండా, 2011 జనాభా లెక్కలనే ఉపయోగించడం ద్వారా ఈ కాలపరిమితిని దాటవేయాలని ప్రభుత్వం ప్రతిపాదిస్తోంది. దానివల్ల నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను, తద్వారా మహిళా రిజర్వేషన్‌ను, ముందుగానే, బహుశా 2029 నాటికే అమలు చేయడానికి వీలవుతుంది. 2023 చట్టంలో నిర్దేశించిన క్రమాన్ని ఇది ప్రాథమికంగా మారుస్తున్నందున ప్రతిపక్షాలు ఆందోళన చేస్తున్నాయి.

నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను మహిళా రిజర్వేషన్‌తో ముడిపెట్టకూడదని ప్రతిపక్షం 2023లోనే డిమాండ్ చేసింది. జనాభా లెక్కల కోసం వేచి చూడకుండా లేదా సరిహద్దులను మార్చకుండా రిజర్వేషన్‌ను తక్షణమే అమలు చేయవచ్చని వారి వాదన.

వారి వాదన చాలా సులభం: ప్రతి నియోజకవర్గంలో జనాభాలో సుమారు 50 శాతం మహిళలే ఉన్నారు, కాబట్టి మహిళలు ఎక్కడ నివసిస్తున్నారో గుర్తించడానికి సరిహద్దులను మార్చాల్సిన అవసరం లేదు. ఇప్పుడు, సవరణల ద్వారా నియోజకవర్గాల పునర్విభజనను తిరిగి తెరపైకి తీసుకురావడంతో, దొడ్డిదారిని మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లును అమలు చేస్తున్నారని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి. ఇది పెద్ద రాజకీయ, నిర్మాణాత్మక ఆందోళనలను రేకెత్తిస్తుంది.

చర్చలు జరుగుతున్న తీరుపై ప్రతిపక్షం నుంచి అభ్యంతరాలు వ్యక్తం అవుతున్నాయి. అధికారిక, పారదర్శక ప్రక్రియ ద్వారా కాకుండా, ఎంపిక చేసిన ఎంపీలతో అనధికారిక సంప్రదింపులు జరిగాయి. ఇటువంటి చర్చలు అఖిలపక్ష సమావేశంలో జరగాలని, అక్కడ ప్రతిపాదనలను బహిరంగంగా చర్చకు పెట్టాలని మల్లికార్జున్ ఖర్గే ప్రభుత్వానికి స్పష్టంగా చెప్పారు.

ప్రస్తుతం జరుగుతున్న రాష్ట్ర ఎన్నికలు ముగిసిన తర్వాత అటువంటి సమావేశం నిర్వహించాలని కూడా ఆయన సూచించారు. కానీ ప్రభుత్వం ఆ మార్గాన్ని అనుసరించలేదు. దానికి బదులుగా, బిల్లును ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత పార్లమెంటులో చర్చలు జరగవచ్చని సూచించింది. దీనిని ప్రతిపక్షం పారదర్శకత లోపంగా, కథనాన్ని నియంత్రించే వ్యూహాత్మక ప్రయత్నంగా చూస్తోంది.

ఈ విషయంలో సమస్య మరింత సంక్లిష్టంగా మారింది. జనాభా పెరుగుదలను విజయవంతంగా నియంత్రించినందున, జనాభా ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన తమ రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని తగ్గిస్తుందని దక్షిణ రాష్ట్రాలు చాలా కాలంగా భయపడుతున్నాయి.

అన్ని రాష్ట్రాల్లో లోక్‌సభ సీట్లను 50 శాతం పెంచి, మొత్తం సీట్ల సంఖ్యను 543 నుండి 816కు చేర్చాలన్నది ప్రభుత్వ ప్రతిపాదన. పైపైన చూస్తే ఇది సమానంగానే కనిపిస్తుంది. అయితే ఇది కరెక్ట్ కాదని ప్రతిపక్షాలు అంటున్నాయి. సీట్లు పెరిగినా కూడా, తక్కువ సీట్లు ఉన్న రాష్ట్రాల్లో చివరికి సీట్ల సంఖ్య తక్కువగానే ఉంటుంది.

ఉదాహరణకు, తెలంగాణ సీట్లు 17 నుంచి 26కు పెరగొచ్చు, అదే సమయంలో ఉత్తర ప్రదేశ్ సీట్లు 80 నుంచి 120కి పెరుగుతాయి. కాబట్టి, రాష్ట్రాల మధ్య అంతరం వాస్తవానికి పెరుగుతుంది. దీనివల్ల దక్షిణాది రాష్ట్రాలు రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంలో కిందికి జారిపోతామనే ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

ప్రతిపక్షం ఎత్తి చూపుతున్నది కూడా సరిగ్గా దాని గురించే. బీజేపీ వంటి పార్టీల రాజకీయ బలం ఉత్తర, హిందీ మాట్లాడే రాష్ట్రాల్లో కేంద్రీకృతమై ఉందన్నది వారి వాదన. ఆ ప్రాంతాల్లో సీట్ల సంఖ్య పెరిగితే, అధికార పార్టీని అధికారం నుంచి తొలగించడం నిర్మాణాత్మకంగా కష్టతరం కావచ్చు.

ఉదాహరణకు, 816 మంది సభ్యులున్న లోక్‌సభలో, సగం మార్కు 408గా ఉంటుంది. దేశంలోని ఉత్తర, మధ్య ప్రాంతాలలో రాష్ట్రాలలో ఎక్కువ సీట్లు సాధిస్తే ఆ పార్టీకే విజయావకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. దీనివల్ల ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో దక్షిణాది రాష్ట్రాల నిర్ణయాత్మకత పాత్ర తగ్గుతుంది. అందుకే ఈ మార్పులు దీర్ఘకాలిక రాజకీయ పరిణామాలకు దారితీయవచ్చని ప్రతిపక్షం భావిస్తోంది.

కచ్చితంగా ఎదుర్కోవచ్చు. ముఖ్యంగా ఆర్టికల్ 81 కింద ఉన్న “ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు, ఒక విలువ” అనే సూత్రం విషయంలో ఇది వర్తిస్తుంది. ఈ సూత్రం ప్రకారం ప్రతి ఎంపీ దాదాపు సమాన సంఖ్యలో ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించాలి. ప్రస్తుతం, 1976 నుంచి డీలిమిటేషన్‌పై ఉన్న నిలిపివేత కారణంగా ఇప్పటికే కొంత అసమతుల్యత ఉంది. ఉదాహరణకు, ఉత్తర ప్రదేశ్‌లో ఒక ఎంపీ సుమారు 24 లక్షల మందికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుండగా, తమిళనాడులో ఇది దాదాపు 18.5 లక్షలుగా ఉంది. ప్రతిపాదిత మార్పులు అమలయితే, ఈ అసమానత గణనీయంగా పెరగవచ్చు. కొన్ని రాష్ట్రాల్లోని ఎంపీలు ఇతరుల కంటే చాలా ఎక్కువ మందికి ప్రాతినిధ్యం వహించవచ్చు. రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపాన్ని ఉల్లంఘించడంగా దీనిని కోర్టులో సవాలు చేయవచ్చు.

రిజర్వేషన్‌లో రిజర్వేషన్ కావాలన్న డిమాండ్ చాలాకాలంగా ఉంది. ముఖ్యంగా ఓబీసీ మహిళల విషయంలో కుల గణాంకాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. 2011 జనాభా లెక్కల్లో కుల గణాంకాలు లేవు. కానీ రాబోయే జనాభా లెక్కల్లో వాటిని చేర్చే అవకాశం ఉంది.

2011 నాటి డేటాపై ఆధారపడాలని నిర్ణయించుకోవడం ద్వారా, ప్రభుత్వం ఈ డిమాండ్‌ను ఈ విషయం తప్పించుకోవాలని చూస్తోంది. కుల డేటా లేకుండా, కోటాలో కోటాను అమలు చేయడం చాలా కష్టమవుతుంది. కాబట్టి, ఆ డిమాండ్‌ను తప్పించుకోవడానికి ఇది ఉద్దేశపూర్వక ప్రయత్నమని ప్రతిపక్షం భావిస్తోంది.

ఇంకా స్పష్టత లేదు. రెండు సాధ్యమయ్యే నమూనాలు ఉన్నాయి. ఒకటి స్థానిక సంస్థలలో ఉపయోగించే రొటేషనల్ విధానం, దీనిలో రిజర్వ్డ్ సీట్లు ప్రతి ఎన్నికలో లాటరీ పద్ధతి ద్వారా మారుతాయి. మరొకటి పార్లమెంటులో ఎస్సీ/ఎస్టీ రిజర్వేషన్ల కోసం ఉపయోగించే నమూనా, దీనిలో తదుపరి డీలిమిటేషన్ జరిగే వరకు సీట్లు స్థిరంగా ఉంటాయి. ప్రభుత్వం ఏ నమూనాను అనుసరించాలనుకుంటుందో స్పష్టంగా చెప్పడం లేదు.