కైలాస యాత్రలో ఎవరు ఎక్కడ? వరదల వేళ వెలుగులోకి వచ్చిన లెక్కల లొసుగు

కైలాస మానస సరోవర యాత్రకు వెళ్లే భారతీయ యాత్రికుల వివరాల విషయంలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో ఉన్న అంతరం నేపాల్‌లో ఇటీవల సంభవించిన వరదల నేపథ్యంలో స్పష్టంగా బయటపడింది. కేంద్ర విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహించే అధికారిక కైలాస మానస సరోవర యాత్రకు వెళ్లే యాత్రికుల పూర్తి వివరాలు ముందుగానే అందుబాటులో ఉంటాయి. అయితే నేపాల్ మీదుగా ప్రైవేట్ టూర్ ఆపరేటర్ల ద్వారా కైలాస యాత్రకు వెళ్లే భారతీయుల విషయంలో ఒకే చోట సమగ్ర జాబితా లేకపోవడంతో.. విపత్తు సమయంలో వారిని గుర్తించడం అధికారులకు సవాలుగా మారింది.

ఆగస్టు 26న నేపాల్‌లో వరదలు, కొండచరియలు, రహదారులు–కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలకు అంతరాయం ఏర్పడిన తర్వాత ఈ సమస్య మరింత స్పష్టమైంది. ప్రైవేట్ యాత్రికుల ఆచూకీ కోసం అధికారులు టూర్ ఆపరేటర్లు, కుటుంబాలు, పోలీసు ఫిర్యాదులు, సరిహద్దు రికార్డులు, రాయబార కార్యాలయ సమాచారం వంటి పలు వనరులను సమీకరించాల్సి వచ్చింది.

ప్రభుత్వ యాత్రకు ముందే సిద్ధంగా జాబితా..

భారత ప్రభుత్వం ఉత్తరాఖండ్‌లోని లిపులేఖ్, సిక్కింలోని నాథులా మార్గాల ద్వారా కైలాస మానస సరోవర యాత్రను నిర్వహిస్తుంది. 2026లో ఈ అధికారిక యాత్రకు కంప్యూటరైజ్డ్ డ్రా ద్వారా 1,000 మంది యాత్రికులను ఎంపిక చేశారు. లిపులేఖ్ మార్గంలో 10 బృందాలు, నాథులా మార్గంలో మరో 10 బృందాలు.. ఒక్కో బృందంలో 50 మంది చొప్పున యాత్రికులు ఉంటారు.

ఈ యాత్రికులు బయలుదేరే ముందే ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో నమోదు అవుతారు. కైలాస మానస సరోవర యాత్ర పోర్టల్ ద్వారా పాస్‌పోర్టు, వ్యక్తిగత వివరాలను సమర్పిస్తారు. ఎంపికైన వారికి మార్గం, బ్యాచ్ కేటాయింపుతోపాటు వారి మొబైల్ నంబర్, ఈ-మెయిల్ వివరాలు కూడా ప్రభుత్వానికి అందుబాటులో ఉంటాయి.

అందువల్ల అధికారిక యాత్రకు చెందిన ఏదైనా బృందం అత్యవసర పరిస్థితిలో చిక్కుకుంటే.. అందులో ఎవరెవరు ఉన్నారో గుర్తించేందుకు విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ వద్ద ముందుగానే ప్రాథమిక జాబితా ఉంటుంది.

ప్రైవేట్ యాత్రికులదే చిక్కు..

ఇక్కడే అసలు సమస్య మొదలవుతోంది. నేపాల్ మీదుగా ప్రైవేట్ టూర్ ఆపరేటర్లతో కైలాస యాత్రకు వెళ్లే భారతీయులు.. విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ అధికారిక KMY జాబితాలో ఉండరు. వీరి వివరాలు ప్రత్యేక మార్గాల్లో నమోదవుతున్నప్పటికీ, అన్ని వివరాలను ఒకే కేంద్రీకృత జాబితాలో ఉంచే వ్యవస్థ లేకపోవడం విపత్తు సమయంలో ఇబ్బందికి దారితీసింది.

నేపాల్ టూర్ ఆపరేటర్ల ప్రకారం.. 2025లో సుమారు 20 వేల మంది భారతీయులు నేపాల్ మీదుగా కైలాసానికి వెళ్లారు. 2026 సీజన్‌కు ఈ మార్గంలో సుమారు 24 వేల మంది వరకు అనుమతించే సామర్థ్యం ఉన్నట్లు వారు తెలిపారు. అయితే ఇది గరిష్ఠ కోటా మాత్రమే.. వాస్తవంగా యాత్ర చేసిన వారి సంఖ్య అంతకంటే తక్కువగా ఉండవచ్చు.

అంటే అధికారిక KMY యాత్రికులు 1,000 మంది కాగా.. నేపాల్ మీదుగా ప్రైవేట్ మార్గాల్లో వెళ్లే వారి సంఖ్య దానికి అనేక రెట్లు ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉంది.

రసువాగధి వద్ద భారీగా రాకపోకలు..

నేపాల్–టిబెట్ సరిహద్దులోని రసువాగధి మార్గం ప్రైవేట్ కైలాస యాత్రకు కీలకమైన మార్గాల్లో ఒకటి. 2025–26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 13,523 మంది కైలాస మానస సరోవర యాత్రికులు ఈ మార్గాన్ని ఉపయోగించినట్లు గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. అంతకుముందు సంవత్సరంతో పోలిస్తే ఇది 18.75 శాతం అధికం.

అదే సమయంలో ఆ సరిహద్దు ద్వారా మొత్తం 53,742 ప్రవేశాలు, నిష్క్రమణలు నమోదయ్యాయి. వీటిలో 24,278 మంది భారతీయులు ఉన్నారు. అయితే ఒకే యాత్రికుడు టిబెట్‌కు వెళ్లేటప్పుడు ఒకసారి, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు మరోసారి లెక్కలోకి రావచ్చు. కాబట్టి ఈ సంఖ్యలు వ్యక్తుల సంఖ్య కంటే సరిహద్దు వద్ద నమోదైన రాకపోకలను సూచిస్తాయి.

ఢిల్లీ, మహారాష్ట్రల్లో ప్రత్యేక కసరత్తు..

వరదల తర్వాత ప్రైవేట్ కైలాస యాత్రికుల వివరాల కోసం ఢిల్లీ అధికారులు ప్రత్యేకంగా కసరత్తు చేయాల్సి వచ్చింది. ఆగస్టు 28న ఢిల్లీ ముఖ్య కార్యదర్శి రాజీవ్ వర్మ.. నేపాల్‌లో ఉన్న ఢిల్లీ వాసుల వివరాలను గుర్తించేందుకు జిల్లా మేజిస్ట్రేట్‌లకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు.

పోలీసుల వద్ద నమోదైన గల్లంతు ఫిర్యాదులను పరిశీలించడంతోపాటు.. నేపాల్‌కు ఎంతమంది ఢిల్లీ నివాసితులు వెళ్లారో తెలుసుకోవాలని, వారి పరిస్థితిని నిర్ధారించేందుకు ప్రైవేట్ టూర్ ఆపరేటర్లను సంప్రదించాలని సూచించారు.

మహారాష్ట్రలోనూ ఇదే తరహా ప్రయత్నం జరిగింది. ఆగస్టు 29 నాటికి నేపాల్–టిబెట్ ప్రాంతంలో మహారాష్ట్రకు చెందిన 404 మందిని అధికారులు గుర్తించారు. వారిలో 338 మందితో సంప్రదింపులు జరిపారు. చైనా లేదా టిబెట్‌లో సురక్షితంగా ఉన్న 149 మంది మహారాష్ట్ర వాసుల జాబితాను విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ కూడా రాష్ట్రానికి అందించింది. ఒక ప్రైవేట్ ఆపరేటర్ ద్వారా వెళ్లిన 60 మంది ఆ సమయంలో ఇంకా ఆచూకీకి రాలేదని అధికారులు తెలిపారు.

సమాచారం కోసం ఎన్నో మార్గాలు..

ప్రైవేట్ యాత్రికులను గుర్తించేందుకు అధికారులకు అనేక మార్గాలు ఉన్నాయి. టూర్ ఆపరేటర్ల వద్ద వారి కస్టమర్ల వివరాలు ఉంటాయి. సరిహద్దు వద్ద ఇమ్మిగ్రేషన్ అధికారులు రికార్డులు నిర్వహిస్తారు. కుటుంబ సభ్యులకు ప్రయాణ ప్రణాళికలు తెలిసి ఉంటాయి. కాఠ్మండులోని భారత రాయబార కార్యాలయం కూడా భారతీయుల కోసం ప్రత్యేక నమోదు సదుపాయాన్ని నిర్వహిస్తోంది.

ఈ రిజిస్ట్రేషన్ అధికారిక KMY డేటాబేస్‌కు భిన్నంగా ఉంటుంది. పాస్‌పోర్టు నంబర్, ఫోన్, వాట్సాప్ నంబర్, నేపాల్ చేరిన తేదీ, ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రాంతం, భారతదేశంలోని అత్యవసర సంప్రదింపు వివరాలు వంటి సమాచారాన్ని రాయబార కార్యాలయం కోరుతుంది.

అయితే ఈ నమోదు స్వచ్ఛందం. సమర్పించిన సమాచారం రాయబార కార్యాలయ వినియోగం కోసం మాత్రమేనని కూడా పేర్కొంది.

వరదలు నేర్పిన పరిపాలనా పాఠం..

ఆగస్టు 26న రసువాగధి వద్ద సుమారు 390 మంది యాత్రికులు నేపాల్ నుంచి టిబెట్‌లోకి వెళ్లాల్సి ఉంది. వీరు కనీసం 10 ప్రైవేట్ ట్రావెల్ కంపెనీల ద్వారా ప్రయాణిస్తున్నట్లు సమాచారం. వీరిలో 93 మంది నేపాలీలు కాగా.. మిగిలినవారిలో ఎక్కువ మంది విదేశీయులు, ప్రధానంగా భారతీయులు ఉన్నారు.

అదే సమయంలో వరదల కారణంగా రహదారులు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు దెబ్బతినడంతో.. ప్రయాణికుల సమాచారాన్ని త్వరగా సమీకరించడం కీలకంగా మారింది. అధికారిక యాత్రికుల జాబితా మాదిరిగా ప్రైవేట్ యాత్రికుల కోసం ఒకే జాబితా అందుబాటులో లేకపోవడంతో అధికారులు పలు రికార్డులను సరిపోల్చాల్సి వచ్చింది.

మహారాష్ట్ర అధికారులు విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ కంట్రోల్ రూమ్, జిల్లా యంత్రాంగాలు, ట్రావెల్ ఏజెన్సీలు, కుటుంబ సభ్యులతో సమన్వయం చేసుకున్నారు. ఢిల్లీలోనూ ప్రైవేట్ ఆపరేటర్ల వద్ద ఉన్న వివరాలను సేకరించాల్సి వచ్చింది.

ప్రైవేట్ ఆపరేటర్ల బాధ్యతపై ప్రశ్న..

ఈ పరిణామాలు ఒక పరిపాలనా ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చాయి. మారుమూల, ఎత్తైన, ప్రమాదకరమైన అంతర్జాతీయ ప్రాంతాలకు వ్యవస్థీకృతంగా భారతీయ యాత్రికులను తీసుకెళ్లే ప్రైవేట్ టూర్ ఆపరేటర్లు.. ప్రయాణికుల ప్రాథమిక జాబితాను ముందుగానే సంబంధిత అధికారులకు అందించాలా?

అలా చేస్తే ప్రతి యాత్రికుడి గుర్తింపు, పాస్‌పోర్టు నంబర్, టూర్ ఆపరేటర్, అత్యవసర సంప్రదింపు వివరాలు, ప్రయాణ మార్గం, అంచనా తేదీలు వంటి కనీస సమాచారాన్ని అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వెంటనే ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉంటుంది.

ఇది అన్ని రకాల విదేశీ ప్రయాణాలకు వర్తించే విస్తృత వ్యవస్థగా కాకుండా.. మారుమూల, అధిక ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతాలకు సీజనల్‌గా నిర్వహించే వ్యవస్థీకృత ప్రైవేట్ యాత్రలకు మాత్రమే పరిమితం చేయవచ్చన్న అభిప్రాయం కూడా ఉంది.

లెక్కలు ఒకచోట ఉంటే..

నేపాల్ వరదలు బయటపెట్టిన ప్రధాన అంశం భద్రతా ప్రమాణాలపై తీర్పు కాదు.. సమాచారం అందుబాటులో ఉండే విధానం.

ప్రభుత్వం నిర్వహించే కైలాస యాత్రకు ముందే పాల్గొనేవారి జాబితా సిద్ధంగా ఉంటుంది. నేపాల్ మీదుగా ప్రైవేట్‌గా వెళ్లే యాత్రికుల వివరాలు మాత్రం ఆపరేటర్లు, ఇమ్మిగ్రేషన్ రికార్డులు, రాయబార కార్యాలయ నమోదు, కుటుంబ సభ్యులు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల సమాచారం వంటి పలు వనరుల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి.

విపత్తు సంభవించినప్పుడు ముందుగా చేయాల్సిన పని బాధితులను రక్షించడం. కానీ ఎవరు అక్కడ ఉన్నారో గుర్తించేందుకు కూడా అధికారులు సమయం వెచ్చించాల్సి వస్తే.. అత్యవసర స్పందన మరింత క్లిష్టమవుతుంది.

అందుకే కైలాస యాత్ర సందర్భంగా వెలుగులోకి వచ్చిన ఈ సమస్య.. ఒక ప్రాంతానికి లేదా ఒక యాత్రకు మాత్రమే పరిమితమైనది కాదు. విదేశాల్లో మారుమూల, ప్రమాదకర ప్రాంతాలకు ప్రైవేట్‌గా వెళ్లే వ్యవస్థీకృత భారతీయ యాత్రికుల వివరాలు అత్యవసర సమయాల్లో అధికారులకు అందుబాటులో ఉండేలా ఏదైనా సరళమైన, కేంద్రీకృత సమాచార వ్యవస్థ అవసరమా? అన్న ప్రశ్నను ముందుకు తెచ్చింది.