‘ఈ ట్యాగ్ లతో తలరాత ఎందుకు మారట్లేదు’
జీఐ ట్యాగ్ దేశంలో ఉత్పత్తిదారులకు ఎలా ఉపయోగపడుతుంది. వినియోగదారులకు చేరువకాావాలంటే ఇంకా ఏమేం చేయాలి.. వివరాలన్నీ
By : The Federal
Update: 2024-03-24 07:15 GMT
జియో గ్రాఫికల్ ఇండికేషన్ ట్యాగ్.. అర్థం కాలేదా? అదే జీఐ ట్యాగ్.. వ్యవసాయం, వాతావరణ వైవిధ్యం, సాంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్థతులు ద్వారా ఏదైన ఉత్పత్తి జరిగితే దానికి ఇచ్చే సర్టిఫికేట్. ఇందులో తెలంగాణ నుంచి 15 జీఐ ట్యాగ్ లు ఉన్నాయి. అయితే ఇందులో వస్తువులదే ప్రాధాన్యం.
వాటితో పాటు ప్రస్తుతం ఉన్న రంజాన్ మాసంలో అందరూ ఇష్టంగా తినే హైదరాబాద్ హలీం కూడా ఉంది.. అలాగే మన పక్క రాష్ట్రమైన కర్నాటకలో కూడా 42 ఉత్పత్తులకు జీఐ ట్యాగ్ ఉంది. వీటిలో అనేక రకాలు ఉన్నప్పటికీ మసాలా దోసె, మైసూర్ పాక్ మదిని దోచుకోవడంలో ముందున్నాయి.
అభివృద్ధి చెందిన, అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అధ్యయనాల ప్రకారం GI ట్యాగ్ ఉత్పత్తిదారులకు ప్రయోజనం చేకూరుస్తున్నాయని నిర్ధారించాయి. కానీ, మన దేశంలో మాత్రం ఇది నిజం కాదు. GI రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్, మార్కెట్లోని లొసుగుల కారణంగా ట్యాగ్ లను ఇస్తుంటారు. వస్తువుల భౌగోళిక సూచికలు (రిజిస్ట్రేషన్ మరియు రక్షణ) చట్టం, 1999 పెద్దగా ప్రభావం చూపేదికాదు. ఉత్పత్తిదారులకు పెద్దగా ఆర్థిక ప్రయోజనాలను తీసుకురావడంలో విఫలం అయింది.
2020 నాటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 65,900 GIలు జారీ చేయబడ్డాయి. మొదటి స్థానంలో జర్మనీ (15,560), చైనా (7,247), హంగేరీ (6,683), చెక్ రిపబ్లిక్ (6,285), ఇటలీ (6,015), పోర్చుగల్ (5,988), భారత్ (390), తెలంగాణ(15) కర్ణాటక (46) ఉన్నాయి. తమిళనాడు గరిష్టంగా 61 జీఐలను తరువాత స్థానంలో ఉత్తరప్రదేశ్ 56 జీఐ గుర్తింపులతో రెండో స్థానంలో ఉంది.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా, 51.8 శాతం వైన్-లిక్కర్, 29.9 శాతం వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు-ఆహారం, 2.7 శాతం హస్తకళలకు GI ఇచ్చారు. ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) విభాగమైన TRIPS (వాణిజ్య-సంబంధిత మేధో సంపత్తి హక్కులు) ఒప్పందం ప్రకారం GIలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఒప్పందంలోని ఆర్టికల్ 22(1) ప్రకారం, GI అంటే ``ఉత్పత్తి భౌగోళిక మూలాన్ని సూచించే విలక్షణమైన లక్షణం''గా చెప్పవచ్చు.
యూరోపియన్ దేశాలలో GIలు రెండు రకాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి - రక్షిత GI (PGI) రక్షిత మూలం (PDO). భారతదేశంలో PGI ఒక్కటే. ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే జిఐ రిజిస్ట్రేషన్లో భారత్ వెనుకబడి ఉంది. GI వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖలోని కంప్ట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ పేటెంట్స్, డిజైన్స్, ట్రేడ్మార్క్ల నియంత్రణలో భారతదేశ మేధో సంపత్తి కింద వస్తుంది.
ఈ కార్యాలయం పేటెంట్, డిజైన్, ట్రేడ్మార్క్పై దృష్టి పెడుతుంది. డిసెంబర్ 2023 GI రిజిస్ట్రీ డేటా ప్రకారం, ఇంటెలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ ఇండియా కేవలం 1,167 GI అప్లికేషన్లను అందుకుంది. ఇక్కడ 547 ఉత్పత్తులు నమోదు చేయబడ్డాయి. చట్టం కఠినంగా ఉన్నందున, ఆమోదం తక్కువగా ఉంటుంది.
దీని కారణంగా, అల్ఫోన్సో మామిడి పండ్లకు GI పొందడానికి 10 సంవత్సరాలు పట్టింది. బాస్మతి బియ్యం జిఐ కోసం పాకిస్తాన్ ప్రయత్నిస్తోంది దీనికి యూరోపియన్ యూనియన్ మద్దతు ఇస్తోంది. ఉత్పత్తులతో పాటు, లోగోలు కూడా GI ఇవ్వబడ్డాయి. ఉదాహరణకు, మైసూర్ సిల్క్. అయితే జీఐ వల్ల భారతదేశంలో ఉత్పత్తిదారులకు, వినియోగదారులకు ప్రయోజనం కల్పించడం లేదు.
GI ఎంట్రీ, రిజిస్ట్రేషన్ తర్వాత, నిర్మాతలు ఆర్థిక ప్రయోజనం పొందాలి. ఉత్పత్తులపై వినియోగదారులకు-ప్రజలకు అవగాహన కల్పిస్తేనే ఇటువంటి ప్రయోజనాలు కలుగుతాయి. చాలా GI ఉత్పత్తుల గురించి స్థానికులకు తెలియదు. అవగాహన కల్పించేందుకు ప్రభుత్వ-సంస్థలు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవడం లేదు.
ఉదాహరణకు వరంగల్ డర్రీలకు జీఐ ట్యాగ్ వచ్చింది. అయితే ఈ విషయం సాధారణ ప్రజలకు తెలియదు. ఇవి వేటితో తయారు చేస్తారు. వాటి వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు చెప్పేవాళ్లు లేరు. కొత్తతరం యువత సంప్రదాయ ఉద్యోగాలను వదిలేస్తున్నారు, ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో హస్త కళలతో ఆర్థిక స్వావలంబన సాధ్యమని నిరూపిస్తే ఈ పరిశ్రమకు మనుగడ ఉంటుంది.
అలాగే కర్నాటకలోని చన్నపట్నం బొమ్మలదీ అదే కథ. బెంగళూరు-మైసూర్ ఎక్స్ప్రెస్వేపై చన్నపట్నంకు చెందిన తోలుబొమ్మల తయారీదారులు ఉన్నారు. ఆన్లైన్లో బొమ్మల వ్యాపారం చేస్తున్న వారికి పెద్దగా ఊరట లభించలేదు. ఈ బొమ్మల వస్తువులకు జీఐ గుర్తింపు ఉంటుందన్న విషయం చాలా మందికి తెలియదు’’ అని స్థానికుడు నందకుమార్ చెబుతున్నారు.
ఆయన మాట్లాడుతూ.. చన్నపట్నంలోని బొమ్మల పరిశ్రమకు చైనీస్ బొమ్మల నుంచి పోటీ ఎదురవుతోంది. ఈ బొమ్మల ఆట వస్తువులు హోలీ చెక్కతో తయారు చేయబడ్డాయి. అయితే, స్థానికంగా లోబ్డ్ చెట్ల లభ్యత తక్కువగా ఉంది. ఇలా చామరాజనగర్ నుంచి కలప తెప్పిస్తున్నారు. దీంతో ఉత్పత్తి వ్యయం పెరిగింది.
జిఐ అక్రిడిటేషన్పై ప్రజలకు-నిర్మాతలకు అవగాహన కల్పించాల్సిన అవసరం ఉందని, ``అరగు, సహజ రంగు, బీట్రూట్, ఇతర జ్యూస్లను ఉపయోగించడం వల్ల ఈ తోలుబొమ్మలు ఎక్కువ కాలం మెరుపును నిలుపుకుంటాయి. నరేగడడి హేల్ ట్రీ పెంపకం ప్రణాళిక రూపొందించారు. అయితే సోషల్ మీడియా ప్రకటనలు చన్నపట్నం తోలుబొమ్మల ఫీచర్, జిఐ గురించి అవగాహన కల్పిస్తే స్థానిక ఉత్పత్తిదారులు మనుగడ సాగించగలరు. ఈ వారసత్వం అలాగే ఉంటుంది' అని ఆయన చెప్పారు. ఈ లోపాల వల్ల దళారులు లబ్ధి పొందుతున్నారు.
సెప్టెంబర్ 15, 2003న దేశంలో GI చట్టం అమల్లోకి వచ్చింది. ఇప్పటికి 20 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. దరఖాస్తుకి సంబంధించి మార్పులు, చేర్పులు చేయవలసి ఉంటుంది. అయితే పేటెంట్, ట్రేడ్మార్క్, కాపీరైట్లతో పోలిస్తే, GIకి పెద్దగా ప్రాముఖ్యత లేదు. డబ్ల్యూటీవో 22 వ వార్షిక నివేదికల విశ్లేషణ ప్రకారం, దేశాలు GIల నమోదు, ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాల ప్రచారం కంటే GIల జాతీయ రిజిస్టర్ (జియోగ్రాఫికల్ ఇండికేషన్ రిజిస్ట్రీ) నిర్వహణపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపుతున్నాయి. దీనికి బదులు వినియోగదారులు, ఉత్పత్తిదారుల ప్రయోజనాలను పరిరక్షిస్తూ, పాల్గొనే దేశాలతో GIలను ప్రోత్సహించాలి.
GI అనేది సాంప్రదాయ జ్ఞానం, హస్తకళలు, సంస్కృతిని రక్షించడానికి ఉపయోగపడే సమర్థవంతమైన సాధనం. దీని ద్వారా సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించవచ్చు. అయితే, ప్రోత్సాహక కార్యక్రమాల ద్వారా ఉత్పత్తిదారుల ఆదాయాన్ని పెంచాలి. ఇందుకు కావాల్సిందల్లా
* GIల ఉత్పత్తిదారులు నేరుగా ప్రయోజనం పొందాలి. ఉత్పత్తి-కార్మికుల్లో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, నైపుణ్యం పెంపుదల, డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంపొందించాలి.
* కేంద్ర ప్రభుత్వ 'ఒక జిల్లా-ఒక ఉత్పత్తి' కార్యక్రమాన్ని జిఐతో అనుసంధానించాలి.
* వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల కోసం ఆన్లైన్ ప్లాట్ఫారమ్ అయిన e-NAMలో GI ఉత్పత్తుల కోసం ప్రత్యేక స్థలాన్ని అందించడం వల్ల వినియోగదారు-ఉత్పత్తిదారుల మధ్య వ్యాపారం జరగడాన్ని సులభతరం చేస్తుంది. ``వోకల్ ఫర్ లోకల్'' చొరవ కింద కూడా GIలను ప్రోత్సహించవచ్చు.
* GI ఉత్పత్తుల మార్కెట్ బ్రాండింగ్ జరగాలి. పర్యాటకులు ఎక్కువగా వచ్చే జాతరలు-మేళాలు-ఉత్సవాలలో GI ఉత్పత్తులను ప్రదర్శించడానికి అనుమతిస్తే, ఉత్పత్తిదారులకు ప్రయోజనం; ఉత్పత్తులు దృష్టిని ఆకర్షించబోతున్నాయి.
* ప్రయోగశాలలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా జిఐ ఉత్పత్తుల నాణ్యతను నిర్ధారించాలి.
* మరిన్ని ఉత్పత్తులను జిఐ పరిధిలోకి తీసుకురావాలి. జాతీయ, అంతర్జాతీయ మేళాల్లో ఉత్పత్తిదారులకు సబ్సిడీ, ప్రోత్సాహకాలు అందించాలి.